DẠY NGHỀ & TRUYỀN NGHỀ
Bảo tồn nghề truyền thống - bài học từ the La Khê
(Ngày đăng: 12/04/2012   Lượt xem: 1869)

Cửa hàng bán the La Khê nằm ngay ở một khu vực sầm uất, cạnh di tích lịch sử nổi tiếng Bia Bà (quận Hà Đông), thế nhưng, rất ít khách hàng ghé thăm cửa hàng này. Hiện giờ, những khung cửi dệt the La Khê đã ngừng dệt hoạt động sau 10 năm hoạt động. Một làng nghề đặc sắc của thủ đô đã phải dệt những mét the cuối cùng để lại nhiều suy nghĩ...

       

         Cửa hàng giới thiệu sản phẩm the La Khê hiện giờ chỉ bán... hàng tồn và hiếm khi có khách

Khôi phục để rồi... tiếp tục mai một

Từ xa xưa, dân gian đã có câu "the La, lụa Vạn, chồi Phùng" để nói về nghề dệt the lụa ở La Khê (quận Hà Đông). Mặc dầu quận Hà Đông có lụa Vạn Phúc nổi tiếng khắp trong và ngoài nước, nhưng La Khê vẫn có một vị trí riêng. Nghề dệt the lụa La Khê tương truyền có từ rất lâu đời. Thế kỷ XVII được xem là thời kỳ cực thịnh của the La Khê. Sang đến đầu thế kỷ XIX, triều đình nhà Nguyễn còn cho lập hẳn một xưởng dệt the La Khê. Điểm khác biệt giữa La Khê và Vạn Phúc là La Khê xưa chuyên nghề dệt sa màu và các thứ lụa bạch, lụa vân, còn làng Vạn Phúc thì dệt lụa gấm.

Nghề the lụa La Khê trầm lắng những năm chiến tranh chống Pháp. Sau năm 1954, cả làng La Khê quay sang dệt vải bông, khăn mặt, thảm đay... Nghề dệt the đã chìm vào quên lãng suốt nửa thế kỷ. Mãi đến năm 2002, nhờ có chính sách khuyến khích khôi phục làng nghề truyền thống của Nhà nước, chính quyền địa phương và những nghệ nhân trong làng đã bỏ ra nhiều công sức tìm lại sức sống cho nghề the lụa. Nhờ thế, Hợp tác xã dệt the La Khê ra đời. Sau nửa thế kỷ mất nghề, việc khôi phục gặp nhiều khó khăn bởi không còn mấy người biết cách dệt the, khung dệt cũng không còn. Các nghệ nhân cao tuổi đã nhớ lại từng chi tiết cấu tạo, rồi phục chế khung dệt trên tinh thần vừa thừa kế, vừa cải tiến để trở thành cỗ máy vừa dễ vận hành, vừa cho năng suất cao. Những mét the đầu tiên đã được dệt ra sau nhiều năm vắng bóng. Đến năm 2006, Hợp tác xã tiếp tục đầu tư, nâng tổng số máy dệt lên con số 11 và mở lớp dạy nghề cho lao động trong làng. The La Khê dần trở lại thị trường.

Để tìm đầu ra cho sản phẩm, ngoài đơn hàng từ khách nước ngoài, các xã viên đã đi chào hàng tại các cửa hàng tơ lụa trên phố Hàng Bông, Hàng Gai và đưa vào cả TP.Hồ Chí Minh. Sản lượng the, sa, lụa vân mỗi năm ở La Khê đạt trung bình 2.000 đến 3.000m. Những người thợ dệt the La Khê đã khôi phục, sáng tạo hơn 20 mẫu hoa văn, dệt thành những tấm vải the hoa, trong đó có không ít mẫu cầu kỳ. Bà Bạch Hồng Ân - Phó Chủ nhiệm Hợp tác xã dệt the La Khê cho biết: "The lụa La Khê được sản xuất từ sợi tơ tằm chất lượng cao, nhập từ Bảo Lộc – Lâm Đồng. Những người biết đến the, lụa vân của La Khê đều rất thích các loại sản phẩm này với đặc tính sợi sợi kép, dệt thưa, chất the nhìn dày, nhưng thoáng, mặc dễ chịu mà lại không bị nhăn".

Nhưng sau 10 năm khôi phục, the La Khê đang đứng trước nguy cơ mai một... thêm một lần nữa. Chúng tôi đến Hợp tác xã dệt the La Khê khi các khung cửi đã ngừng hoạt động. Cửa hàng giới thiệu sản phẩm the lụa nằm ngay cạnh Khu Di tích Bia Bà cực kỳ sầm uất, nhưng hoạ hoằn lắm mới có một khách hàng đến thăm. Các mặt hàng tại đây giờ chỉ bán hàng tồn từ trước, bởi khung cửi không còn hoạt động từ cuối năm 2011.

 Bài học từ việc mất nghề

 Nếu như lụa Vạn Phúc tồn tại nhờ vào hoạt động xuất khẩu, bán hàng tại chỗ và cả những đơn đặt hàng thì trong suốt 10 năm qua, Hợp tác xã dệt the La Khê hoạt động chủ yếu nhờ vào hoạt động đặt hàng của các tiểu thương. Hầu như không có khách đến La Khê để mua hàng. Điều này đã hạn chế rất nhiều cho khả năng vực dậy một làng nghề. Bà Bạch Hồng Ân cho biết, nguyên nhân của tình trạng này là do La Khê không xuất hiện trên thị trường suốt một thời gian quá dài. Thương hiệu của La Khê gần như không tồn tại trong quan niệm tiêu dùng. Bản thân các nghệ nhân có cố gắng, nhưng họ vốn chỉ quen với khung cửi, nên thiếu các hoạt động quảng bá. Chỉ trông chờ vào đầu ra như thế, nên khi không có người đặt hàng, việc sản xuất cứ liên tục bị thu hẹp.

The La Khê có ưu điểm là nhập nguyên liệu chất lượng cao. Thời gian gần đây, giá nguyên liệu liên tục tăng cao. Trước, Hợp tác xã chỉ phải mua nguyên liệu với giá 300.000đ/kg, nay đã lên 1.000.000đ/kg. Điều này đẩy giá thành sản xuất the lên cao, khoảng 150.000đ/m, riêng hàng sa, giá lên tới 200.000đ/m. Cùng lúc ấy, trên thị trường xuất hiện rất nhiều mặt hàng Trung Quốc, giá thành rẻ. Phần lớn người tiêu dùng không biết phân biệt chất lượng tốt - xấu, cứ thấy rẻ là mua. Việc sản xuất vì thế càng thêm khó khăn.

Xứ Đoài vốn là "đất trăm nghề". Nhưng không phải nghề nào cũng có truyền thống lâu đời và giàu tính nghệ thuật như the La Khê. Ở góc nhìn di sản, dệt the La Khê là loại hình di sản phi vật thể. Di sản phi vật thể có đặc thù riêng, ở đây chính là phương thức để dệt lên những tấm the lụa quý. Phương thức dệt the La Khê có nhiều đặc thù. Chỉ một thời gian nữa, nếu không có biện pháp giữ gìn, phương thức dệt này sẽ mất đi cùng với các nghệ nhân. Thế nhưng, trong suốt mười năm tồn tại, nghề dệt the La Khê không nhận được sự quan tâm đáng kể nào của các ngành, ngoài một lớp dạy nghề tổ chức vào năm 2006. Người nghệ nhân khôi phục nghề trong gian khó, lại phải tự "bơi" trong thương trường đầy khắc nghiệt. Việc mai một là điều khó tránh khỏi.

Hà Nội có hơn 1.200 làng nghề. Bảo tồn làng nghề truyền thống vừa góp phần tạo công ăn việc làm, vừa lưu giữ những giá trị truyền thống. Tuy nhiên, có lẽ không nên đánh đồng các nghề truyền thống trong bảo tồn. Cần có sự phân loại các nghề từ góc độ di sản, để từ đó có biện pháp bảo tồn phù hợp với những làng nghề mang nhiều giá trị nghệ thuật như dệt the La Khê.

                                                                                                                 Giang Nam (Báo ND) 

Ý kiến bạn đọc 0 bình luận
 
Gửi bình luận của bạn
(Bấm vào đây để nhận mã)
Gửi thông tin Nhập lại
 
 
 
                                

Bản quyền thuộc về:  Công ty cp Giáo dục và Đào tạo Hoàng Gia Quốc Tế

Ban truyền thông quan hệ quốc tế - Hiệp hội làng nghề Việt Nam     

Phụ trách biên tập : Nhà báo Lê Kim Hoa       

Địa chỉ: T 16 Hàn Việt Tower- 348 Kim Ngưu, Q Hai Bà Trưng, Hà Nội

Văn phòng 1: Tầng 16 -  Hàn Việt Tower 348 Kim Ngưu- Q Hai Bà Trưng -  HN       

Văn phòng 2: 489 Hoàng Quốc Việt tầng 03                                             

International royal education & training.,jsc                                                

Tel: 04.39766796   Hot line; 0929805137 Viber:0929805137 

Email: irecvietnam@gmail.com   : facebook: irecvietnam,  


 

156
Đang xem:
35.394.617
Tổng truy cập: