VĂN HÓA XÃ HỘI - PHONG TỤC TẬP QUÁN
Lễ công nhận người trưởng thành - nét văn hóa độc đáo của người Ê Đê Phú Yên
(Ngày đăng: 27/03/2019   Lượt xem: 48)
Với người Ê Đê ở tỉnh Phú Yên, từ khi sinh ra đến khi được cộng đồng thừa nhận là người đàn ông biết gánh vác mọi công việc của buôn làng thì không thể bỏ qua lễ cúng trưởng thành (tiếng Ê Đê gọi là Mpú Toh kông). Lễ cúng này là nét văn hóa độc đáo của người Ê Đê Phú Yên, đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

5 lần cúng mới được công nhận là người trưởng thành

Trên địa bàn tỉnh Phú Yên hiện có gần 25.000 người Ê Đê, sinh sống chủ yếu ở 2 huyện Sông Hinh và Sơn Hòa. Trong đó, huyện Sông Hinh tập trung nhiều nhất ở các xã: Ea Bar, Ea Bá, Ea Lâm, Ea Bia, Ea Trol, Ea Ly và thị trấn Hai Riêng; huyện Sơn Hòa tập trung ở các xã: Krông Pa, Suối Trai, Ea Chà Rang, Cà Lúi.

Trong các nghi lễ vòng đời của người Ê Đê Phú Yên: lễ cúng đặt tên, lễ cúng thổi tai, lễ cúng trưởng thành, lễ hỏi chồng, lễ bắt chồng, lễ tiễn đưa, lễ bỏ mả thì lễ cúng trưởng thành là một nghi lễ rất quan trọng. Việc cúng này do cha mẹ sắm sửa, chuẩn bị làm lễ. Nếu cha mẹ không có điều kiện hoặc đã mất thì người thân trong gia đình lo sắm sửa để thực hiện lễ cúng.

a3.jpg
Lễ cúng trưởng thành phải thực hiện 5 lần trong 5 ngày thì người đàn ông mới được cộng đồng thừa nhận là đã trưởng thành

 Lễ cúng trưởng thành phải thực hiện 5 lần trong 5 ngày thì người đàn ông mới được cộng đồng thừa nhận là đã trưởng thành. Lễ được tổ chức lớn hay nhỏ tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi gia đình, cũng như từng địa phương, nhưng theo thông lệ thì tất cả mọi người trong buôn làng sẽ cùng đến chia vui với gia đình.

Trước khi bắt đầu lễ cúng, từ sáng sớm, người được cúng đi ra bến nước của làng mình rửa mặt trước sự chứng giám của Yàng (trời) và thần bến nước cùng đông đảo bà con trong làng. Khi đã gội đầu xong, người này hứng nước đầy vào quả bầu eo để mang về làm lễ cúng Yàng. Việc làm này có ý nghĩa là để tẩy chay, rửa sạch tội trong quá khứ.

 

Theo già Ma Oi (ở buôn Bầu, xã Ea Trol), ở buôn Bầu, lễ vật chính trong ngày đầu tiên của lễ cúng trưởng thành là một ché rượu cần và một con gà. Sau khi thầy cúng cúng xong, mẹ của chàng trai đến ché rượu cần lấy rượu ra để mời dòng họ cùng người làng, sau đó đến lượt cha chàng trai. Mẹ chàng trai làm trước là bởi người Ê Đê theo chế độ mẫu hệ.

Lễ vật chính của ngày thứ 2 là 7 ché rượu cần, một con heo thiến, một cây nến và một thanh củi đang cháy. Ngày thứ 3 là 5 ché rượu cần và một đĩa thịt heo, trong đó ché rượu đầu tiên dùng để cúng, 4 ché rượu còn lại dùng để mời khách. Ngày thứ 4 là 3 ché rượu cần và một đĩa thịt heo, trong đó ché rượu đầu tiên dùng để cúng, 2 ché rượu còn lại dùng để mời khách. Ngày cuối cùng, lễ vật chính là một ché rượu cần.

Đối với người Ê Đê ở buôn Hai Krông (xã Ea Bia), lễ vật chính của ngày đầu tiên là một ché rượu cần và một con gà. Ngày thứ 2 là 3 ché rượu cần và 3 con gà. Ngày thứ 3 là 3 ché rượu cần và một con heo. Ngày thứ 4 là 5 ché rượu cần và một con heo thiến lớn đủ để đãi bà con trong buôn một bữa ăn no. Ngày thứ 5 là 7 ché rượu cần và một con heo thiến nhỏ.

a2.jpg
Sau khi cúng xong, thầy cúng đeo chiếc vòng đồng do người thân chuẩn bị sẵn vào tay người được cúng

 Dù lễ vật ở mỗi địa phương có khác nhau, nhưng trong quá trình cúng, thầy cúng thay mặt buôn làng, thay mặt họ tộc người được cúng xin phép Yàng, xin phép thần linh cho người này được trưởng thành. Trong quá trình diễn ra 5 ngày cúng, tiếng trống, tiếng cồng, tiếng chiêng hòa quyện vào nhau.

Sau khi cúng xong, thầy cúng đeo chiếc vòng đồng do người thân chuẩn bị sẵn vào tay người được cúng. Chiếc vòng đồng đeo tay trong lễ cúng trưởng thành có ý nghĩa biểu tượng của cuộc sống. Đó là khẳng định rằng, buôn làng đã trao cho người đàn ông sức mạnh và có thể gánh vác công việc nặng nhọc của gia đình, của buôn làng. Vì có sự tham gia đóng góp của cả buôn làng nên lễ cúng trưởng thành của người Ê Đê thể hiện tính cộng đồng rất cao.

Người chết cũng được làm lễ cúng trưởng thành

Đồng bào Ê Đê Phú Yên quan niệm, khi lễ cúng trưởng thành hoàn tất cũng là lúc người đàn ông đã đủ mạnh, thoát khỏi mọi bệnh tật, cuộc sống được tự do, không bị phụ thuộc vào thần linh. Có nhiều người đến khi về thế giới bên kia vẫn chưa có điều kiện làm lễ cúng trưởng thành, cả đời họ phải phụ thuộc thể xác lẫn tâm hồn của mình cho thần linh nên họ bị khống chế, không được tự do. Trong quá trình sống, những người này luôn không được may mắn, mang bệnh tật trong người. Vậy nên, dù họ đã về thế giới bên kia thì người thân trong gia đình cũng phải thực hiện lễ cúng trưởng thành cho họ. Bởi nếu người thân không làm lễ cúng thì ở thế giới bên kia, bệnh tật của họ sẽ càng thêm dai dẳng.

a1.jpg 
Dù nghèo thế nào thì trước khi về thế giới bên kia phải làm được lễ cúng trưởng thành để linh hồn mình không bị thần linh chi phối

“Người Ê Đê chúng tôi quan niệm rằng, con người luôn được che chở bởi một vị thần và phải phụ thuộc vào vị thần linh ấy cho đến khi được làm lễ cúng trưởng thành. Làm được lễ cúng trưởng thành là mình đã loại bỏ được bệnh tật trong người, con người được sống thoải mái. Sau lễ cúng, sức khoẻ là của bản thân mình không còn phụ thuộc vào thần linh. Vì thế, dù nghèo thế nào thì trước khi về thế giới bên kia phải làm được lễ cúng trưởng thành để linh hồn mình không bị thần linh chi phối”, ông Ma Lao (ở buôn Hai Krông) cho biết.

Theo ông Phan Đình Phùng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên, lễ cúng trưởng thành nói riêng, cũng như các nghi lễ vòng đời của người Ê Đê ở Phú Yên nói chung thể hiện sự kết nối giữa gia đình và cộng đồng. Qua nghi lễ, các phong tục, tập quán xã hội được duy trì; trang phục truyền thống được sử dụng một cách trân trọng, văn hóa cồng chiêng cũng được thực hành cùng với các điệu nhảy, điệu múa truyền thống, tạo nên giá trị văn hóa đặc sắc của người Ê Đê ở Phú Yên.

Nhận thấy những giá trị văn hóa đặc trưng và tầm quan trọng của lễ cúng trưởng thành của người Ê Đê Phú Yên, UBND tỉnh Phú Yên giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng hồ sơ khoa học “Lễ cúng trưởng thành của người Ê Đê Phú Yên” và được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2018.

“UBND tỉnh Phú Yên đã giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND các huyện Sông Hinh, Sơn Hòa tiếp tục tuyên truyền, vận đồng đồng bào dân tộc Ê Đê thực hiện việc bảo tồn và thực hành lễ cúng trưởng thành, duy trì tổ chức nghi lễ này trong các gia đình; khuyến khích việc truyền dạy cho đội ngũ kế cận thực hành di sản. Đồng thời, hướng dẫn các nghệ nhân lập hồ sơ đề nghị tặng danh hiệu nghệ nhân ưu tú để có sự tôn vinh, ghi nhận kịp thời những đóng góp to lớn trong việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị sản”, ông Phùng cho biết.
                                                                               Theo: phunuvietnam.vn

Ý kiến bạn đọc 0 bình luận
 
Gửi bình luận của bạn
(Bấm vào đây để nhận mã)
Gửi thông tin Nhập lại
 
 
 
                                

Bản quyền thuộc về:  Công ty cp Giáo dục và Đào tạo Hoàng Gia Quốc Tế

Ban truyền thông quan hệ quốc tế - Hiệp hội làng nghề Việt Nam     

Phụ trách biên tập : Nhà báo Lê Kim Hoa       

Địa chỉ: T 16 Hàn Việt Tower- 348 Kim Ngưu, Q Hai Bà Trưng, Hà Nội

Văn phòng 1: Tầng 16 -  Hàn Việt Tower 348 Kim Ngưu- Q Hai Bà Trưng -  HN       

Văn phòng 2: 489 Hoàng Quốc Việt tầng 03                                             

International royal education & training.,jsc                                                

Tel: 04.39766796   Hot line; 0929805137 Viber - zalo :0929805137 

Email: irecvietnam@gmail.com   : facebook: irecvietnam,  


 

128
Đang xem:
40.407.228
Tổng truy cập: