Tam Quan Đại Đế (ảnh) thuộc sưu tập tư nhân của ông Lê Thanh Nghĩa, Chủ tịch Hội cổ vật TPHCM vừa được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia đã đánh dấu lần đầu tiên dòng gốm Sài Gòn xưa thuộc hệ thống lò gốm Cây Mai, được xác nhận cấp độ di sản của quốc gia.
Bộ tượng có niên đại cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, được chế tác tại lò gốm Bửu Nguyên, một trong những lò gốm tiêu biểu của dòng gốm Sài Gòn xưa. Một trong những điểm đặc biệt của tác phẩm là lớp men nhiều màu. Những yếu tố này cho thấy trình độ kỹ thuật cao của các nghệ nhân gốm Sài Gòn cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX. Không chỉ mang giá trị kỹ thuật và mỹ thuật, bộ tượng còn phản ánh rõ nét quá trình giao thoa văn hóa trong đời sống tinh thần của cư dân Nam bộ. Hình tượng Tam Quan Đại Đế vốn xuất phát từ Đạo giáo Trung Hoa, nhưng khi đi vào đời sống tín ngưỡng tại vùng đất mới đã được bản địa hóa mạnh mẽ. Các quy chuẩn tạo hình theo truyền thống Đạo giáo vẫn được giữ, song nét mặt và thần thái các nhân vật lại mang vẻ dung dị, gần gũi với nhân dạng người Việt.
Theo đánh giá của giới chuyên môn, bộ tượng Tam Quan Đại Đế là dạng khá hiếm trong nghệ thuật điêu khắc sản phẩm tín ngưỡng Việt Nam, vốn thường dùng các chất liệu như gỗ, đất hoặc đá. Từ những sản phẩm thủ công gắn với đời sống cộng đồng, gốm Sài Gòn xưa đã trở thành chứng nhân lịch sử, phản ánh bản sắc của vùng đất - nơi hội tụ, dung hòa nhiều dòng văn hóa để hình thành nên diện mạo riêng của TPHCM hiện nay.