(29)-Giữ gìn chữ Việt - Gặp lại nghệ nhân Phạm Hà – Kim Lan, Bát Tràng
(Ngày đăng: 29/06/2026 Lượt xem: 96)
Langnghevietnam.vn - Làm gốm là giữ nghề. Có những sản phẩm đẹp, và có những sản phẩm khiến người ta phải dừng lại để đọc. Nghệ nhân Phạm Hà gắn chữ Việt, lên gốm làm tại Việt Nam – là giữ văn hóa.
Địa chỉ đến xưởng không khó tìm. Xưởng vẫn đang mở rộng, bổ sung thêm lò sấy điện để tăng sản lượng và cải thiện chất lượng. Nhưng nếu chỉ dừng ở những điều đó, Hà cũng giống như nhiều xưởng gốm khác.
Xưởng gốm Hà Chuyên của Nghệ nhân Phạm Hà nghệ nhân Làng Kim Lan thuộc Xã Bát Tràng – TP Hà Nội.
Tại xưởng gốm Hà Chuyên, nghệ nhân Phạm Hà không chỉ làm ra tranh gốm – anh đặt lên đó những dòng chữ Việt. Một chi tiết tưởng như nhỏ, nhưng lại tạo ra ranh giới rõ ràng giữa một sản phẩm thủ công và một sản phẩm có văn hóa.
Điểm khác nhau nằm ở chỗ khác.
Chữ – phần khó nhất của một sản phẩm( Khi gắn tựa đề)
Quan sát các dòng tranh gốm tại xưởng Hà Chuyên, dễ nhận thấy một điều: phần lớn tác phẩm sử dụng chữ Việt để thể hiện tựa đề nội dung và chủ đề.
Trong bối cảnh không ít sản phẩm gốm vẫn sử dụng chữ Nho như một biểu tượng của sự “cổ” và “sang”, lựa chọn của Hà lại đi theo hướng ngược lại – giản dị hơn, nhưng khó hơn.
Bởi chữ Việt không có lớp “vỏ văn hóa vay mượn” để che đi sự thiếu tinh tế. Khi đã dùng chữ Việt, từng câu chữ buộc phải đúng, phải có cảm xúc, phải có chiều sâu. Người làm không thể ẩn mình sau hình thức.
Và cũng vì thế, người xem có thể đọc – và hiểu – ngay trên chính sản phẩm.
Một bức tranh mang hình ảnh Việt, nếu đi kèm một thứ chữ mà chính người Việt không hiểu, thì cái đẹp ấy đã mất đi một nửa ý nghĩa.
Không phải cứ chữ Nho là sang
Trong nhiều năm, một quan niệm ngầm tồn tại: sản phẩm thủ công muốn “cao cấp” thì phải gắn với yếu tố Hán – Nho.
Nhưng thực tế thị trường đang dần thay đổi. Người tiêu dùng ngày càng cần sự rõ ràng, gần gũi và có thể kết nối.sao không gắn tiếng Anh , tiếng Hàn , Nhật, philipin,in donesia.. .
Chữ Việt, khi được sử dụng đúng cách, không làm giảm giá trị sản phẩm – ngược lại, nó trả lại bản sắc.
Cách làm của Phạm Hà không ồn ào, không tuyên bố. Nhưng trong từng sản phẩm, đó là một lựa chọn có ý thức: kể câu chuyện Việt bằng chính ngôn ngữ Việt.
Từ gia đình đến tư duy tiếp nối
Sinh ra trong môi trường làm nghề, Phạm Hà đi lên từ thực hành và kinh nghiệm. Gia đình anh cũng đang tiếp tục nối dài con đường đó: con gái đã mở hai cửa hàng kinh doanh và trải nghiệm gốm, con trai theo học chuyên sâu tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp.
Nếu thế hệ trước mạnh về tay nghề, thì thế hệ sau có cơ hội bổ sung phần còn thiếu: tư duy tạo mẫu và cách thể hiện.
Đây cũng chính là điểm nghẽn chung của nhiều làng nghề Việt Nam hiện nay – giỏi kỹ thuật, nhưng chưa mạnh về ngôn ngữ tạo hình và kể chuyện sản phẩm.
Giữ nghề – và giữ cả cách nói của nghề
Xưởng gốm Hà Chuyên vẫn đang mở rộng, những dự định mới đang được ấp ủ. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở quy mô hay sản lượng.
Nó nằm ở cách một người thợ lựa chọn thể hiện sản phẩm của mình.
Làm gốm là giữ nghề.
Nhưng đặt chữ lên gốm – là giữ văn hóa.
Có những sản phẩm đẹp, và có những sản phẩm khiến người ta phải đọc.
Tại xưởng gốm Hà Chuyên, nghệ nhân Phạm Hà không chỉ làm ra tranh gốm – anh đặt lên đó những dòng chữ Việt.
Điều tưởng như nhỏ, nhưng lại là ranh giới giữa một sản phẩm thủ công và một sản phẩm có văn hóa.
Chúng tôi ngăm nghía một lượt qua các dòng sản phẩm của Nghệ nhân, Chúng tôi dừng lại ở dòng tranh gốm Nghệ nhân , nếu để ý kỹ, người xem sẽ nhận ra một điều khác biệt: phần lớn tác phẩm đều sử dụng chữ Việt để thể hiện tựa đề.
Đây không chỉ là lựa chọn thẩm mỹ.
Trong bối cảnh nhiều sản phẩm gốm vẫn lạm dụng chữ Nho như một biểu tượng “cao cấp”, việc dùng chữ Việt trở thành một tuyên ngôn thầm lặng: người Việt có thể kể câu chuyện của mình bằng chính ngôn ngữ của mình, đây chính là nét khác biệt của Nghệ nhân. Trong khi đó các sản phẩm tranh gốm hay thêu hoặc các chất liệu thể hiện khác nhau, nghệ nhân hoặc thợ sản xuất đều muốn đưa chữ nho vào để có thể gây nhầm lẫn cho sự lựa chọn hàng của khách . Chúng tôi đã tham quan rất nhiều cơ sở sản xuất và do thị hiếu người mua cũng như “ Trend sính hàng ngoại “
Bởi lẽ, một bức tranh mang hình ảnh Việt nhưng lại dùng thứ chữ mà chính người Việt không hiểu – thì cái đẹp ấy đã mất đi một nửa ý nghĩa.
Một số hình ảnh tại xưởng gốm và phòng trưng bày tại Xưởng gốm Hà Chuyên.
Tác phẩm của Nghệ nhân sau khi khởi nghiệp khoảng 3 năm tại xưởng
Nghệ nhân Phạm Hà tại xưởng đang chỉ huy lắp lò nung điện mới khoảng 6-8 m3
Qua chia sẻ chúng tôi được biêt Nghệ nhân đang ấp ủ một số chương trình chế tạo và kiểu dáng mới tại xưởng sẽ sớm ra mắt phục vụ cộng đồng. Những sản phẩm này đã được nhóm KTS và con trai Nghệ nhân cùng đưa ra ý tưởng để làm thử .
Bài và hình : Quỳnh Mai – Hoàng Anh
Xem thêm: