Giữa vùng đất nắng gió Nam Trung Bộ, làng gốm Bàu Trúc ở Khánh Hòa được xem là một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á. Nơi đây vẫn lưu giữ gần như nguyên vẹn kỹ thuật làm gốm thủ công độc đáo của người Chăm qua hàng trăm năm.
Tận thấy nghệ nhân làm gốm bằng tay không ở làng gốm hàng trăm năm tuổi.

Làng gốm Bàu Trúc nằm cách trung tâm Phan Rang - Tháp Chàm khoảng 10km về phía Nam, nay là xã Ninh Phước (tỉnh Khánh Hòa). Từ lâu, nơi đây được xem là chiếc nôi của nghề gốm truyền thống của cộng đồng Chăm ở Nam Trung bộ.

Theo nhiều tài liệu, nghề gốm Bàu Trúc có lịch sử hơn 800 năm.

Trải qua nhiều thế kỷ, nghề gốm vẫn được duy trì và phát triển như một phần quan trọng của đời sống văn hóa cộng đồng.

Ngày nay, đi dọc các con đường nhỏ trong làng, du khách dễ dàng bắt gặp hình ảnh những sân phơi gốm được xếp ngay trước hiên nhà.

Điều khiến gốm Bàu Trúc trở nên đặc biệt là kỹ thuật chế tác hoàn toàn thủ công. Khác với nhiều làng gốm khác sử dụng bàn xoay, các nghệ nhân ở đây đi vòng quanh khối đất, dùng đôi bàn tay khéo léo để nắn, vuốt và tạo hình sản phẩm.

"Nghề làm gốm của người Chăm chủ yếu làm hoàn toàn bằng tay, không dùng bàn xoay. Người thợ phải vừa đi vòng quanh khối đất vừa nắn, vuốt để tạo hình, nên mỗi sản phẩm đều mang dấu ấn riêng của người làm", ông Đôm (58 tuổi, trú thôn Bàu Trúc, xã Ninh Phước), với 23 năm gắn bó nghề gốm, chia sẻ.

Từng động tác đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và cảm nhận tinh tế của người thợ. Chính vì vậy, mỗi sản phẩm gốm Bàu Trúc đều mang dấu ấn riêng và không chiếc nào giống hoàn toàn chiếc nào.

Không có những tủ kính trưng bày hay phòng triển lãm hiện đại, nhưng cả làng gốm Bàu Trúc lại giống như một "bảo tàng sống" về nghề gốm Chăm.

Ở đó, du khách có thể tận mắt chứng kiến toàn bộ quá trình tạo ra một sản phẩm gốm - từ nắm đất thô sơ đến khi trở thành tác phẩm hoàn chỉnh.

Bà Đàng Thị Trang (48 tuổi) - chủ một xưởng sản xuất gốm tại làng nghề gốm Bàu Trúc chia sẻ, từ đời bà truyền lại cho mẹ, rồi mẹ truyền lại cho chị.

Theo bà Trang, hiện xưởng gốm đang tạo việc làm cho hàng chục lao động người Chăm tại địa phương. Tuy nhiên, nghề gốm vẫn đối mặt nhiều khó khăn, nhất là khâu vận chuyển sản phẩm dễ rơi vỡ và nguồn đất sét ngày càng khan hiếm.

Du khách thích thú lưu lại những khoảnh khắc khám phá nghề gốm thủ công.

Các sản phẩm đa dạng chủng loại và mẫu mã, mang đặc trưng riêng của gốm Chăm.

Hiện nay, nghề gốm truyền thống của người Chăm chủ yếu còn được gìn giữ tại làng Ligok (tỉnh Lâm Đồng) và Hamu Crok (tức làng gốm Bàu Trúc, tỉnh Khánh Hoà), với lịch sử tồn tại từ khoảng cuối thế kỷ 12 đến nay.