Quy trình làm khắt khe

Theo thời gian, nghề làm đồ trang sức bằng bạc của người Churu ở thôn Ma Đanh hiện chỉ còn lại duy nhất gia đình ông Ya Tuất là vẫn còn tâm huyết với nghềthủ công truyền thống của dân tộc mình. Chính vì vậy, khi nói đến nghề làm đồ trang sức bằng bạc của Churu mọi người ở đây đều nhắc đến cái tên quen thuộc Ya Tuất – một nghệ nhân đã gắn bó cuộc đời mình với nghề làm bạc và từng được mệnh danh là “ông vua nghề bạc của miền sơn cước”.

Nghệ nhân Ya Tuất nổi lửa nấu bạc.

Thật may mắn trong một dịp đến đây, chúng tôi đã được chứng kiến quy trình làm nhẫn bạc của nghệ nhân Ya Tuất, từ khâu chuẩn bị các vật dụng cho đến khâu cuối cùng thành sản phẩm. Phải nói đây là nghề thủ công truyền thống khá độc đáo của người Churu, nó không chỉ đòi hỏi đôi bàn tay khéo léo mà còn đòi hỏi cả một sự kiên trì, nhẫn nại của người thợ trong từng công đoạn để làm ra những đồ trang sức bằng bạc tuy mộc mạc, thô sơ nhưng không kém phần thẩm mỹ.

Để tạo ra những đồ trang sức bằng bạc người Churu phần lớn sử dụng nguyên liệu lấy từ thiên nhiên và được lựa chọn bằng kinh nghiệm thực tế của nghệ nhân như sáp ong để tạo khuôn mẫu phải là sáp ong vò vẽ sống trên sứ nóng, đất để làm nồi nấu bạc phải được chọn đất sét vàng, hoặc đất được lấy từ gò mối vì loại đất này rất dẻo, chịu được nhiệt độ cao, không bị nứt vỡ khi nấu bạc…

Tất cả các khâu trong quy trình làm bạc đều được tiến hành theo trình tự rất nghiêm ngặt, từ khâu nấu bạc cho đến khâu làm nguội thành phẩm, phải qua rất nhiều công đoạn và mỗi công đoạn đều có nhiều khâu nhỏ khác nhau như: nấu sáp để tạo khuôn mẫu cho các loại nhẫn, vòng, hạt chuỗi; khâu tạo hoa văn, nấu bạc, đổ bạc vào khuôn, làm nguội thành phẩm…. tất cả đều có những yêu cầu khắt khe riêng cần phải tuân thủ mới cho ra được sản phẩm như ý muốn.

Mặc dù, đều thực hiện theo những cách thức thủ công, chủ yếu dùng những vật dụng được làm bằng tre, nứa như: ống hơ sáp, cây quậy sáp, cây nhúng sáp, dụng cụ se sáp và ống thổi bạc….nhưng với đôi bàn tay khéo léo cùng với sự tỉ mỉ, kiên trì của người thợ đã tạo ra nhiều kiểu dáng, kích cỡ và hoa văn độc đáo, đa dạng như: nhẫn mắt sâu, nhẫn trơn có mặt, nhẫn vặn thừng, vòng các loại và chuỗi hạt....

Theo nghệ nhân Ya Tuất thì tạo ra khuôn mẫu là khâu quan trọng nhất, bởi nó có tính quyết định đến chất lượng của sản phẩm đẹp hay xấu, đây là công việc đòi hỏi phải tỉ mỉ và có độ chính xác cao.

Nghệ nhân Ya Tuất giới thiệu những chiếc nhẫn vừa hoàn thiện.

Sản phẩm được du khách ưa chuộng

Ông Ya Tuất tâm sự với chúng tôi: “Người Churu rất quý cái nhẫn, cái vòng do mình làm, bởi đó là những vật lễ không thể thiếu trong các nghi lễ, cưới hỏi, ma chay…của dân tộc mình, nhưng bây giờ cái mắt của mình không còn nhìn rõ như ngày trước, để làm ra được cái nhẫn đẹp như ý muốn, nên chắc mình phải dạy lại cho con cháu trong dòng tộc của mình, để nó biết làm cái nhẫn mà cúng Giàng và cưới vợ, con trai người Churu phải có cái nhẫn này mới lấy được vợ…” lời tâm sự hết sức chân chất và giản dị đó như nhắn nhủ con cháu mình phải cố gắng gìn giữ cái nghề mà cha ông đã để lại.

Những năm gần đây, sản phẩm bạc do người Churu làm ra không chỉ để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt trong buôn làng mà còn có thể trao đổi mua bán với các dân tộc khác sống lân cận và khách du lịch.

Thôn Ma Đanh, xã Tutra, Đơn Dương đã được đưa vào các tour du lịch văn hóa và du lịch làng nghề của tỉnh, để du khách có dịp được khám phá cách thức làm đồ trang sức bằng bạc độc đáo của người Churu. Du khách có thể chọn cho mình những chiếc nhẫn bạc để làm quà lưu niệm tặng cho người thân sau một chuyến du lịch. Hy vọng trong tương lai gần nghề làm trang sức bằng bạc của người Churu sẽ được nhiều người biết đến và thôn Ma Đanh sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách khi đến với thành phố Lâm Đồng.

Thanh Bình