- Theo thống kê của Bộ VH, TT và DL, hiện cả nước có khoảng 10 lễ hội du nhập từ nước ngoài, chiếm 0,13% trong tổng số các loại lễ hội. Ông có thể cho biết, ý nghĩa và vai trò của các lễ hội này trong đời sống hiện nay như thế nào?

- Theo tôi, các lễ hội du nhập thể hiện sự hội nhập mang tính tự nhiên và thú vị. Khi thế giới không có bức tường ngăn cách thì sự giao lưu, hòa nhập sẽ tạo nên sự phong phú cho đời sống văn hóa người Việt, đồng thời cũng là một cách nhìn mới của người Việt Nam với những cái mới . Đơn cử như Lễ Noel trước kia, chúng ta từng có cái nhìn không mấy thiện cảm thế nhưng sau này, với thái độ mở như hiện nay với các lễ hội du nhập đã đi vào đời sống người Việt một cách dễ dàng hơn, thân thiện hơn. Đây cũng là định hướng mà UNESCO luôn khuyến khích các nền văn hóa trong quá trình hội nhập là cần tập chung sống với cái khác mình rồi từ cái khác mình sẽ trở thành cái của mình.

Thực tế, một số lễ hội hiện nay như Valentine, Noel, Halloween… đã được coi như một phần đời sống tinh thần của chúng ta vào dịp cuối năm. Sự kiện này đã thu hút được một bộ phận nhân dân, tạo thêm nét đẹp văn hóa trong đời sống của chúng ta.

- Không ít ý kiến cho rằng, tham gia các lễ hội này chỉ là để vui trong khi chúng ta luôn mong muốn lễ hội còn là dịp học hỏi điều gì đó?

- Tôi đã được dự Lễ Halloween ở Mỹ, lúc đầu cái nhìn của chúng ta về lễ hội này rất kỳ quặc nhưng ở đây phải nhìn ở góc độ nhu cầu giải trí, giải tỏa tâm lý sau những ngày làm việc vất vả của con người . Và đương nhiên cũng thể hiện tính nhân văn giống như Lễ Xá tội vong nhân của người Việt, tuy nhiên cách thể hiện ở mỗi nền văn hóa là khác nhau. Người Việt Nam đến lúc đã không còn hài lòng với những gì mình đã có trong truyền thống từ xa xưa. Đây là nhu cầu tìm đến cái mới, đặc biệt là với giới trẻ.

Tôi nhớ Bộ VH, TT và DL từng hỏi tôi là có nên tạo ra một ngày tình yêu của Việt Nam không và sẽ lấy hình tượng Chử Đồng Tử và Tiên Dung. Tôi cho rằng, tình yêu là điều hấp dẫn đối với tất cả mọi người nhưng hiện nay đã có ngày Valentine và đã được cả thế giới công nhận và số đông người Việt cũng đã hưởng ứng. Hơn nữa, Chử Đồng Tử và Tiên Dung cũng đã có ngày kỷ niệm riêng. Quan trọng là nó có tồn tại được không nếu chúng ta tự tạo và sắp đặt.  Hay như ngày mồng 8.3 và 20.10 đều là ngày dành cho phụ nữ, tuy nhiên, ngày 20.10 hầu như ít người biết đến. Tôi cho rằng, đây là nhu cầu mang tính tự nhiên, khó sắp đặt được.

- Tuy nhiên, hiện nay tham gia các lễ hội này chủ yếu là giới trẻ, không ít trường hợp chỉ là chạy theo xu hướng thời thượng. Vậy làm thế nào để lễ hội này thật sự có ý nghĩa hơn trong đời sống văn hóa Việt Nam, thưa ông?

- Lịch sử văn hóa của chúng ta cho thấy, trong nhiều nét văn hóa khi đào đến gốc rễ của nó thì đều có sự kết hợp với yếu tố bên ngoài. Khả năng bản địa văn hóa Việt Nam là rất lớn. Do đó, vấn đề ở đây là những lễ hội mới du nhập cần bản địa hóa như thế nào để được nét văn hóa riêng của mình. Tôi lấy ví dụ, chuyện ăn nhanh (fast food) vốn bắt nguồn từ Mỹ, đáp ứng nhu cầu của cuộc sống hiện đại. Đến nay, ăn nhanh đã tràn ngập toàn cầu song trong điều kiện sống khác nhau nó thể hiện nét riêng của từng nước . Fast food ở Mỹ chỉ là cửa hàng ăn nhanh cho người thiếu thời gian nên trang trí rất đơn giản. Tuy nhiên, khi đến châu Á như Trung Quốc thì loại cửa hàng này lại tăng thêm giá trị xã hội, khi bước chân vào đó được coi là phong cách hiện đại, sành điệu. Do đó, các cửa hàng cũng được trang hoàng cầu kỳ và đẹp hơn. Đó chính là sự khác biệt, mang tính bản sắc của từng dân tộc trong quá trình hội nhập với nét mới.

Lễ hội mới du nhập vào Việt Nam sau một thời gian nó sẽ kết hợp với tính bản địa. Đối với các lễ hội du nhập hiện nay có lẽ chưa đủ thời gian và các nhà nghiên cứu cũng chưa có sự nghiên cứu để từ đó nhìn được xu hướng nó sẽ được bản địa như thế nào . Trong  tương lai chắc chắn các lễ hội du nhập sẽ được bản địa hóa, Việt Nam hóa. Đó là quá trình và là quy luật khi cái mới xâm nhập nó sẽ trải qua từng giai đoạn là copy nguyên xi cái gốc, sau thời gian sẽ biến đổi theo sự chọn lựa và tái tạo. Đến giai đoạn tái tạo sẽ mang yếu tố chủ quan của từng dân tộc. Và khi đó nét văn hóa mới sẽ có chỗ đứng vững chắc trong đời sống xã hội.

Theo tôi, để các lễ hội du nhập trở thành nét văn hóa mới trong đời sống văn hóa Việt thì các nhà nghiên cứu cần giới thiệu và có những thông tin đầy đủ về các lễ hội để người dân hiểu và chọn lọc. Khi người dân hiểu bản chất, ý nghĩa của từng lễ hội, họ sẽ có những hành xử đúng đắn, tạo sự gắn bó, tránh hiện tượng tiêu cực có thể xảy ra.

- Xin cảm ơn ông!