Di tích Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh đang được thành phố Đồng Nai mở rộng, tu bổ, tôn tạo.

Bảo tồn, phát huy các giá trị di tích, di sản làng nghề, văn hóa, thiên nhiên là trách nhiệm lớn của địa phương, các tầng lớp nhân dân, giải pháp phù hợp trong quá trình xây dựng một đô thị Đồng Nai hiện đại nhưng vẫn giàu bản sắc.

Miền đất của những di sản

Lịch sử Đồng Nai gắn liền với công cuộc mở cõi phương Nam của tiền nhân. Từ năm 1698, khi Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh lập dinh Trấn Biên, vùng đất này đã sớm khẳng định vai trò là trung tâm quản lý hành chính và giao thương sầm uất. Gần 330 năm lịch sử đã để lại cho vùng đất Đồng Nai một kho tàng di sản đồ sộ. Những ngôi đình cổ, những ngôi chùa trăm tuổi, những địa chỉ đỏ cách mạng hay các di sản khảo cổ, sinh thái không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn là nguồn lực cho tương lai.

Theo Thống kê thành phố, Đồng Nai hiện có 121 di tích được xếp hạng, gồm 6 di tích quốc gia đặc biệt, 42 di tích quốc gia và 73 di tích cấp tỉnh, cùng gần 1,5 ngàn di tích đã kiểm kê. Nhiều di tích như: Văn miếu Trấn Biên, Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh, Chiến khu Đ, Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam (Căn cứ Tà Thiết), Sóc Bom Bo… đã trở thành biểu tượng văn hóa, lịch sử quan trọng của vùng đất Đồng Nai nói riêng, Đông Nam Bộ nói chung.

Không gian di sản của thành phố Đồng Nai mới còn được biết đến với nhiều di tích lịch sử như: Mộ cự thạch Hàng Gòn - công trình khảo cổ độc đáo có niên đại hàng ngàn năm; Căn cứ Trung ương Cục miền Nam; các địa điểm thuộc hệ thống căn cứ kháng chiến miền Đông Nam Bộ hay Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai đã được UNESCO công nhận khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Trong nhịp sống hối hả của thành phố công nghiệp năng động, hiện đại, để gìn giữ, phát huy những giá trị của di sản, bản sắc văn hóa, vùng đất, con người Ðồng Nai gần 330 năm luôn là một trăn trở lớn, cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị và cộng đồng.

Cùng với các di tích, danh thắng, vùng đất và con người Đồng Nai ngày nay định hình từ những giá trị cốt lõi trong hành trình phát triển của mình. Đó là văn hóa sông nước gắn với hệ thống sông Đồng Nai; là truyền thống công nghiệp năng động; các làng nghề giàu giá trị lịch sử như: gốm Biên Hòa, làng đá Bửu Long… cùng sự giao thoa văn hóa của cộng đồng cư dân nhiều vùng miền đất nước. Nghệ nhân Phạm Duy Linh, Giám đốc Công ty TNHH MTV Tân Phát Hưng (phường Trấn Biên) là truyền nhân đời thứ 3 nối tiếp nghề làm đá mỹ nghệ truyền thống Bửu Long của gia đình mình. Ngày nay, dù xã hội đã phát triển, nghề điêu khắc đá bây giờ được thay thế bằng máy móc, dễ dàng và nhanh hơn nhiều nhưng ông điêu khắc đá thủ công bởi nó chứa đựng những giá trị rất riêng và đó là niềm đam mê rất lớn để gìn giữ nghề truyền thống của ông cha.

Ðể di sản thành “của để dành” cho thành phố mới

Đồng Nai là vùng đất đã kết tinh, hội tụ đa dạng, phong phú các giá trị văn hóa. Các giá trị văn hóa ấy là nguồn tài nguyên quan trọng để phát huy vào cuộc sống đương đại. Trong đó, khai thác phát triển du lịch là yếu tố quan trọng, góp phần đưa du lịch trở thành một ngành kinh tế mạnh của thành phố, vừa gìn giữ được các giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống của vùng đất, con người Đồng Nai.

Thực tế cho thấy, các tuyến du lịch của Đồng Nai được quy hoạch đều dựa trên nguồn tài nguyên nhân văn sẵn có như: đình Nguyễn Hữu Cảnh, Thất Phủ cổ miếu, làng gốm, danh thắng Bửu Long, Văn miếu Trấn Biên, Khu Căn cứ Tà Thiết, Vườn quốc gia Bù Gia Mập, Vườn quốc gia Cát Tiên… Mỗi loại hình di sản đều có thể trở thành nền tảng hình thành các sản phẩm phù hợp.

Công trình kiến trúc nhà lầu ông Phủ được Đồng Nai quyết định giữ lại khi đầu tư tuyến đường ven sông.

Ông Trần Quang Toại, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Đồng Nai nhận định: Nếu có sự đầu tư bài bản, chung tay góp sức từ nhiều phía thì hoàn toàn có thể biến những giá trị này thành ngành công nghiệp văn hóa, thúc đẩy sự phát triển kinh tế của địa phương. Điều đáng mừng là thời gian qua, Đồng Nai đã đầu tư cho việc trùng tu các di tích lịch sử, văn hóa. Khi Đồng Nai quyết định giữ lại nhà lầu ông Phủ, công trình kiến trúc có tuổi đời trăm năm để làm tuyến đường ven sông cũng đã để lại nhiều sự đồng tình của người dân cả nước. Theo ông Toại, việc ứng xử tốt với giá trị truyền thống, trong đó có nhận thức, bảo tồn di sản cũng là cách tiến đến tương lai bền vững. Về lâu dài, phải giải bài toán phát huy các giá trị của nó như thế nào, từ công tác truyền thông, nâng cao nhận thức đến khai thác, tạo ra giá trị kinh tế từ công trình di tích đó để có nguồn lực quay lại đầu tư trùng tu, tôn tạo.

Theo PGS.TS. Nguyễn Hoàng Phương, Phó Trưởng khoa Kinh tế - Xã hội và Môi trường, Học viện Chính trị khu vực II, Đồng Nai cần kết hợp giữa bản sắc truyền thống và yếu tố hiện đại để phát triển thành phố theo hướng bền vững. Trong đó, cần khai thác tốt hơn giá trị của những di tích văn hóa, lịch sử, danh thắng trên địa bàn trong lộ trình phát triển của mình, điều này sẽ giúp mang lại diện mạo đô thị hài hòa, hiện đại nhưng vẫn gắn với tự nhiên và lưu giữ bản sắc truyền thống của địa phương.

Đối với những người đang ngày đêm gìn giữ nét đẹp làng nghề trong dòng chảy văn hóa, lịch sử như nghệ nhân Hoàng Ngọc Hiến, chủ xưởng gốm Hiến Nam (phường Biên Hòa) thì gốm sứ là cuộc đời. Lò gốm của ông vẫn thực hiện thủ công, từ khâu tạo hình, trang trí đến chấm men. Ông giữ những công đoạn truyền thống để bảo tồn giá trị gốm nhưng cũng có sự đổi mới để quảng bá sản phẩm. Theo đó, mở rộng kênh giới thiệu, quảng bá sản phẩm trên các nền tảng như: Facebook, Zalo... Nhờ những giải pháp hiện đại này mà ngày càng có nhiều khách hàng có thể tiếp cận hơn, góp phần đưa gốm Biên Hòa đến với du khách và mở rộng thêm thị trường.