Hơn ba thế kỷ, Tương Bình Hiệp vẫn bền bỉ lưu giữ kỹ nghệ sơn mài cổ, nơi mỗi lớp sơn không chỉ tạo nên tác phẩm mà còn kể câu chuyện văn hóa đất phương Nam.

Ở TP.HCM, khi nhắc đến các làng nghề thủ công truyền thống, không thể thiếu làng nghề sơn mài làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp (phường Chánh Hiệp, TP.HCM). Đây là làng nghề truyền thống có tuổi đời hàng trăm năm, được kế thừa và lưu truyền qua nhiều thế hệ. Năm 2016, làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Từng là làng nghề nức tiếng với hơn 700 hộ làm sơn mài, dù vậy, Tương Bình Hiệp nay chỉ còn lại vài chục cơ sở hoạt động.

Làng nghề hơn ba thế kỷ tuổi này vì vậy đứng trước một ngã rẽ mới: Hoặc tiếp tục mai một, hoặc tìm cơ hội phục hưng thông qua du lịch văn hóa.

Ghi nhận của PV báo Điện tử VTC news tháng 2/2026, dù không còn sôi động như xưa, làng nghề hiện vẫn giữ được "hồn" vốn có, khi vẫn còn hàng trăm nghệ nhân giữ nghề.

Từng nét vẽ thủ công tỉ mỉ lên sản phẩm sơn mài.

Bà Võ Thị Luôn, 68 tuổi, người lớn lên cùng nghề sơn mài cho biết, dù làng nghề không còn đông hộ kinh doanh như trước, nhưng chưa hề bị mất đi. "Chúng tôi vẫn làm, vì cái nghề đã gắn bó cả đời người, và vì nó vẫn giúp chúng tôi sống tốt", bà Luôn nói.

Nền tảng của sơn mài Tương Bình Hiệp là nhựa cây sơn ta. Tuy nhiên, điểm làm nên thương hiệu chính là công thức pha chế độc quyền giữa sơn Phú Thọ (Bắc Bộ) và sơn Nam Vang (Campuchia). Hỗn hợp này tạo ra chất sơn có độ bền, độ bóng và chiều sâu vượt trội.

Theo các nghệ nhân, để hoàn thiện một tác phẩm sơn mài Tương Bình Hiệp đúng chuẩn truyền thống, người thợ phải mất từ 3 đến 6 tháng lao động kiên trì qua 25 công đoạn phức tạp. Giá trị độc đáo của sản phẩm không chỉ nằm ở kỹ thuật cẩn, vẽ tinh xảo mà còn ở bí quyết vật liệu, đặc biệt là công thức pha sơn độc quyền.

Sản phẩm sơn mài Tương Bình Hiệp sau quá trình mài, sơn, vẽ... và hoàn tất.

Tháng 2 là tháng cao điểm khi đúng mùa Tết, lượng hàng tăng gấp 3 - 5 lần.

Một khung tranh bằng gỗ đã qua xử lý kỹ lưỡng, nghệ nhân sử dụng các vật liệu trang trí như vàng, bạc lá (thếp), vỏ trai (cẩn xà cừ), vỏ ốc và vỏ trứng với cách bài trí tỉ mỉ.

Nghệ nhân sơn mài làm chủ loạt kỹ thuật phức tạp như sơn khắc, vẽ lặn, vẽ nổi, tạo nên những tác phẩm có nét đẹp tinh xảo, nhẹ nhàng, đậm tính cách Á Đông.

Nghệ nhân ưu tú Lê Bá Linh (xưởng sơn mài Tư Bốn) cho biết, quy trình 25 công đoạn để hoàn thiện sản phẩm sơn mài đòi hỏi sự kiên trì tuyệt đối. Có công đoạn phải làm đi làm lại tới 6 lần mới đạt yêu cầu như công đoạn hom, sơn lót.

Một bức tranh sơn mài sau khi hoàn thiện.

Sản phẩm sơn mài sẵn sàng gửi tới tay khách hàng.

Tương Bình Hiệp - Làng nghề hiếm hoi còn giữ trọn bí quyết sơn mài cổ - 22
Một điều đặc biệt khác, làng nghề Tương Bình Hiệp hiện là nơi hiếm hoi sản xuất được cả ba loại hình sơn mài truyền thống, bao gồm sơn mài trang trí (tranh, bình phong, tượng), sơn mài ứng dụng (đồ gia dụng) và tranh sơn mài nghệ thuật.