TIN TỨC - SỰ KIỆN
Bâng khuâng Đông Hồ
(Ngày đăng: 11/02/2018   Lượt xem: 185)

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Quả và những bản in tranh Đông Hồ đã có từ hàng trăm năm mà gia đình sưu tầm được.

Bên bờ sông Đuống xưa, mỗi dịp Xuân về, chợ tranh làng Đông Hồ (xã Song Hồ, Thuận Thành, Bắc Ninh) lại tấp nập kẻ bán, người mua. Cả làng ăm ắp sắc màu, là chấm son trong nền văn hóa Kinh Bắc rực rỡ. Ngày nay, sông Đuống như thu mình giữa đôi bờ, chợ Tết xưa chỉ còn trong ký ức, để lại niềm bâng khuâng cho những người con làng tranh trong những ngày Tết gần chạm ngõ…

Lần tìm ký ức

Với những bậc cao niên xã Song Hồ, hồi ức về làng tranh xưa luôn vẹn nguyên trong sâu thẳm tâm hồn, trở thành nỗi tiếc nuối cồn cào mỗi dịp năm hết Tết đến. Dù rằng, thời gian như bóng câu, cũng đã 60, 70 năm trôi qua. Thuở ấy, khi mùa đông trải nốt những ngày giá lạnh cuối cùng, gió từ bờ sông bời bời thổi, len lỏi trong từng bức tường cũ kỹ của những căn nhà hốc hác, cũng là lúc người dân làng Đông Hồ mở hội. Làng Đông Hồ có cả thảy 17 dòng họ, với hàng trăm gia đình làm tranh. Tháng 8 âm lịch hằng năm, cả làng rộn ràng, lách cách tiếng đục gỗ làm bản in. Rồi họ đi khắp các vùng tìm nguyên liệu sản xuất tranh. Việc tất bật, ròng rã hằng tháng trời, đến gần Tết mới kết thúc. Khắp làng, bất cứ khoảng trống nào, từ sân đình, mái nhà, lề đường, bờ sông… đều được tận dụng để phơi tranh. Tranh Đông Hồ phủ khắp nơi, đứng phía bờ sông nhìn sang, làng như một tấm thảm gấm khổng lồ.

Ngày đó, trẻ con trong làng mới chập chững đã quen với mùi mực, mùi giấy, lớn lên cùng những câu Kiều, những tích truyện trong tranh. Lên 6, lên 7, bọn trẻ đã biết phụ giúp gia đình làm tranh, để rồi lên 9, lên 10, tự tạo cho mình những bức tranh đầu tiên. Mỗi bức tranh được làm ra chứa chất cả tấm lòng người làm tranh. Từ việc tìm được những tấm gỗ thị, loại gỗ vốn mềm, mịn, thớ nhỏ để làm bản in cho đến việc xuống Hải Phòng kiếm vỏ sò nghiền ra làm mầu trắng, lên Bắc Giang tìm sỏi son để tạo mầu đỏ, đến vùng dân tộc Nùng kiếm lá chàm để làm mầu xanh… Những bí quyết, từ cách pha mầu, đến khắc bản in, người dân làng Đông Hồ chỉ truyền cho con cháu, cho nên tranh có nét đặc trưng riêng, khác hẳn những vùng đất khác.

Tháng Chạp, thuyền bè khắp nơi như mắc cửi đổ về bến phà Hồ. Lái buôn từ nhiều vùng, miền khắp cả nước, đến hẹn, vào đúng các phiên chợ (mồng 1, mồng 6, 11, 16, 21, 26 tháng Chạp) lại cho thuyền cập bến, đi thêm vài bước chân là vào làng, ra chợ. Họ chọn lựa những bức tranh ưng ý nhất, đóng hàng rồi đưa lên thuyền. Chợ tràn ngập tranh, từ những bức rất quen thuộc như: Hứng dừa, đánh ghen, đám cưới chuột cho đến tranh tứ quý, tranh tố nữ... Người mua, kẻ bán mặc cả, ngã giá chóng vánh. Đêm đến. Các gia đình vui như trảy hội. Khách thường nghỉ tại các gia đình làm tranh mà họ thân thiết, đem những câu hát, bài thơ đặc trưng nhiều vùng miền ngân nga. Những cuộc giao lưu văn hóa diễn ra thâu đêm suốt sáng. Khi mặt trời ló dạng, thuyền tất tưởi rời bến, đưa nét văn hóa đậm đà xứ Kinh Bắc lên Hà Nội, xuôi Lục Đầu, đến khắp mọi miền đất nước.

Nghệ nhân dân gian Nguyễn Đăng Chế kể rằng, những năm 40 - 50 của thế kỷ trước, chỉ mới là đứa trẻ, nhưng cũng đủ để ông cảm nhận được hết những tinh túy của chợ tranh, của người làng nghề. Ngày ấy, cuộc sống của dân làng tranh vốn đậm chất “nghệ sĩ”, đạm bạc, nhu cầu về tiền bạc vốn chẳng nhiều, chẳng ai có ý nghĩ sẽ làm giàu vì tranh. Vì thế, các phiên chợ, tiền ít được sử dụng. Phương tiện giao dịch chủ yếu là hàng hóa. Lái buôn từ Nam Định thì chở theo vải, từ Hải Phòng chở theo cá, mực, từ Thái Bình chở theo chiếu… đến chợ đổi tranh. Dân làng đem các sản phẩm đó dùng quanh năm và đổi lấy gạo ở các nơi khác. Thế rồi những năm tháng chiến tranh, loạn lạc, ly tán, cuộc sống người dân ngày càng khó khăn, thú chơi tranh Tết dần bị thế chỗ bởi những lo toan cơm, áo, gạo, tiền. Tranh Đông Hồ dần mai một, chợ tranh Tết làng Đông Hồ biến mất...

Sông Đuống vẫn đợi...

Làng Đông Hồ giờ chỉ còn lại hai gia đình làm tranh, là gia đình nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam và gia đình nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế. Cụ Nguyễn Hữu Sam đã mất cách đây không lâu. Cụ Nguyễn Đăng Chế cũng đã gần chín mươi tuổi. Rất may, các thế hệ tiếp theo của hai nhà đều theo nghề tổ truyền.

Nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế kể lại: “Khi nghề làm tranh của làng mai một, cũng là lúc tôi lên Hà Nội học Trường đại học Mỹ thuật - Công nghiệp rồi làm công tác giảng dạy, xuất bản. Năm 1972, Nhà nước có ý định phục dựng lại làng tranh Đông Hồ. Tôi được chọn là người đi sưu tầm, biên tập tranh để in trên giấy cút-xê. Tranh được xuất bản, in rất nhiều mà không đủ bán. Tôi reo lên trong sung sướng: Tranh Đông Hồ sống rồi! Ước mong sẽ khôi phục lại làng tranh truyền thống từ đó cứ cháy bỏng trong tôi”.

Năm 1991, cụ Chế về hưu, dồn toàn bộ vốn liếng cả đời tích góp để tìm lại thời vang bóng cho nghề cổ truyền. Hiện nay, gia đình cụ đã có xưởng làm tranh khá khang trang, cũng là địa chỉ để học sinh, sinh viên, nhà nghiên cứu và du khách tìm đến khi muốn tìm hiểu về dòng tranh Đông Hồ. Ở tuổi xưa nay hiếm, khát khao cuối cùng của cụ Chế là khôi phục được nghề làm tranh Đông Hồ để có thể thảnh thơi, thanh thản mà đi gặp tiên tổ; để làng Đông Hồ cứ mỗi dịp năm hết, Tết đến lại đông như trảy hội, với kẻ bán, người mua, và những bức tranh truyền thống lại có dịp đi đến khắp mọi miền Tổ quốc.

Ở làng Đông Hồ, gia đình cụ Nguyễn Hữu Sam suốt bao năm qua cũng miệt mài tìm lại thời vàng son cho tranh Đông Hồ. Cụ Sam mất, con trai, con dâu cụ là ông Nguyễn Hữu Quả và bà Nguyễn Thị Oanh lại tiếp nối, gìn giữ nghề tổ truyền. Dành trọn cả cuộc đời sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng lại dòng tranh truyền thống, tài sản quý giá nhất mà cụ Sam để lại là những bức tranh, bản khắc gỗ có tuổi hàng trăm năm cùng các công trình nghiên cứu có giá trị. Ông Quả tiếp nối những phần việc mà bậc thân sinh còn dang dở. Tuy nhiên, để khôi phục, bảo tồn những giá trị truyền thống quý báu, còn rất nhiều việc phải làm. Bởi đằng sau mỗi bức tranh luôn ẩn chứa rất nhiều điển tích, điển cố, ý nghĩa mang đậm giá trị văn hóa, tâm linh, phải nhọc công tìm tòi, nghiên cứu mới có thể thấu hiểu.

Chẳng hạn, từ trước đến nay, rất ít người biết bức “Vinh hoa”, in hình một chú bé tay ôm con gà trống theo quan niệm cũ là biểu tượng ngũ đức của người quân tử: Văn, Vũ, Dũng, Nhân, Tín. Hay bức tranh “Hứng dừa” thì phải treo cùng bức “Đánh ghen”; bức “Vinh hoa” đối cùng bức “Phú quý”... “Tôi mơ ước sẽ hoàn thành công trình nghiên cứu, để phần nào phục dựng được những giá trị nguyên vẹn của làng tranh Đông Hồ, để thế hệ mai sau có một cái nhìn đầy đủ nhất về làng tranh truyền thống”, nghệ nhân Nguyễn Hữu Quả chia sẻ.

Làm sao để khôi phục làng tranh truyền thống, chợ tranh Tết đặc sắc cũng là niềm trăn trở của chính quyền xã Song Hồ. Chỉ tay về hướng đê sông Đuống, nơi cách đây hơn 70 năm chợ tranh Tết nhộn nhịp kẻ bán, người mua, giờ chỉ còn dăm lán chợ đìu hiu, bán rau cỏ, thịt cá, Phó Chủ tịch UBND xã Song Hồ Nguyễn Văn Tuân tâm sự: “Chúng tôi lớn lên, làng tranh dần mai một, chợ tranh Tết chỉ còn trong những câu chuyện kể, ai cũng muốn phục dựng những nét văn hóa rất đỗi tự hào từ xa xưa. Bây giờ, tranh Đông Hồ không còn được ưa chuộng. Cả làng tuy chỉ còn lại hai gia đình làm tranh, nhưng đó chính là cơ sở để mai sau hình thành làng nghề, khôi phục chợ tranh Tết. Muốn làm được điều đó, rất cần sự quan tâm của chính quyền huyện, tỉnh và cả Trung ương”.

Sông Đuống ngày cuối năm vẫn lững lờ trôi như tự bao đời, mang theo biết bao trầm tích về một miền văn hóa đầy bản sắc. Gió vẫn bời bời thổi, qua những tán cây già cỗi, chỉ chợ tranh là nằm trong niềm bâng khuâng. Giấc mơ về những gian hàng đầy ắp sắc mầu bên bờ sông Đuống để khách thập phương tìm đến, chọn cho mình những bức tranh đẹp nhất lại trở nên thật lung linh. Có lẽ, không bao giờ là quá muộn. Sông Đuống vẫn đợi, như ngàn xưa vẫn thế.                          

                                                                                             Theo: nhandan.com.vn

Xem thêm:
>>
Đến thăm nghệ nhân
>>Nghệ nhân tranh Đông Hồ - Nguyễn Hữu Quả với: “GÓC NGHỆ THUẬT CHIỀU THỨ TƯ”



Ý kiến bạn đọc 0 bình luận
 
Gửi bình luận của bạn
(Bấm vào đây để nhận mã)
Gửi thông tin Nhập lại
 
 
 
                                

Bản quyền thuộc về:  Công ty cp Giáo dục và Đào tạo Hoàng Gia Quốc Tế

Ban truyền thông quan hệ quốc tế - Hiệp hội làng nghề Việt Nam     

Phụ trách biên tập : Nhà báo Lê Kim Hoa       

Địa chỉ: T 16 Hàn Việt Tower- 348 Kim Ngưu, Q Hai Bà Trưng, Hà Nội

Văn phòng 1: Tầng 16 -  Hàn Việt Tower 348 Kim Ngưu- Q Hai Bà Trưng -  HN       

Văn phòng 2: 489 Hoàng Quốc Việt tầng 03                                             

International royal education & training.,jsc                                                

Tel: 04.39766796   Hot line; 0929805137 Viber - zalo :0929805137 

Email: irecvietnam@gmail.com   : facebook: irecvietnam,  


 

82
Đang xem:
36.093.420
Tổng truy cập: